Trong khuôn khổ Chương trình Nghiên cứu và Vinh danh về đổi mới sáng tạo và cách tân trong các ngành kinh tế chủ lực năm 2026, Viet Research phối hợp với Báo Tài chính – Đầu tư (Bộ Tài chính) công bố Top 10 Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả 2026 – Ngành Năng lượng – Dầu khí (Top 10 Most Innovative Enterprises in Energy – Petroleum – VIE 10). Đây là những doanh nghiệp có tiềm năng và hiệu quả kinh doanh tốt nhờ tăng cường áp dụng và đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, cách tân.
Chương trình nhằm nâng cao nhận thức và tôn vinh tầm quan trọng của đổi mới sáng tạo, cách tân trong phát triển đất nước và doanh nghiệp.
Danh sách VIE 10 ngành Năng lượng – Dầu khí và phương pháp nghiên cứu được đăng tải trên Cổng thông tin của Chương trình https://vie10.vn
Niềm tin ĐMST ngành Năng lượng – Dầu khí: Đà đổi mới tiếp tục được củng cố
Chỉ số ISI của ngành Năng lượng – Dầu khí đạt 74 điểm trong quý I/2026, nằm sâu trong vùng “Cao” theo thang theo thang đo chỉ số khuếch tán (Diffusion Index). Mọi giá trị vượt 50 đã phản ánh xu hướng mở rộng; vượt 75 đồng nghĩa với trạng thái lạc quan có hệ thống, không còn là dao động nhất thời.
Kết quả này phản ánh quá trình đổi mới trong ngành không còn chỉ dừng ở nhận thức hay định hướng dài hạn, mà đã từng bước gắn với các yêu cầu thực tế hơn như tối ưu vận hành, nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản, ứng dụng công nghệ trong quản trị, khai thác dữ liệu và chuẩn bị cho các yêu cầu chuyển dịch năng lượng. Mức điểm này gần tiệm cận với ISI trung bình của các doanh nghiệp tham gia khảo sát (76 điểm), phản ánh khoảng cách nhất định giữa mức độ sẵn sàng đổi mới của ngành với mặt bằng chung. Điều này khá phù hợp với đặc thù của lĩnh vực năng lượng – dầu khí, nơi các quyết định đổi mới thường gắn với chu kỳ đầu tư dài, yêu cầu an toàn kỹ thuật cao và áp lực cân bằng giữa hiệu quả vận hành, chuyển dịch năng lượng và quản trị chi phí.
Xét theo ba cấu phần tâm lý, P1 – Đánh giá hiện tại đạt 73 điểm. Điều này cho thấy hiệu quả đổi mới sáng tạo trong 6 tháng qua đã được ghi nhận, nhưng cần thêm thời gian để tạo ra sự bứt phá rõ rệt. Đây là điểm dễ hiểu đối với một ngành có đặc thù vốn đầu tư lớn, chu kỳ dự án dài, yêu cầu an toàn – kỹ thuật cao và mức độ phụ thuộc đáng kể vào biến động thị trường năng lượng. Trong bối cảnh đó, nhiều sáng kiến đổi mới thường cần thời gian dài hơn để chuyển hóa thành kết quả tài chính hoặc hiệu quả vận hành cụ thể.
Ở chiều ngược lại, P2 – Kỳ vọng tương lai đạt 75 điểm và P3 – Cam kết đầu tư đạt 75 điểm, cùng cao hơn P1, cho thấy doanh nghiệp trong ngành đang nhìn nhận tích cực hơn về triển vọng đổi mới trong thời gian tới. Kỳ vọng tăng trưởng nhờ công nghệ tiếp tục được củng cố, trong khi cam kết về ngân sách R&D và đổi mới vẫn được duy trì ở mức tương đối cao. Khoảng chênh giữa đánh giá hiện tại và kỳ vọng/cam kết đầu tư cho thấy ngành Năng lượng – Dầu khí đang ở giai đoạn “tích lũy động lực”: hiệu quả hiện tại chưa thật sự nổi bật, nhưng tâm lý sẵn sàng đầu tư và kỳ vọng vào đổi mới vẫn khá rõ nét.
Nhìn tổng thể, chỉ số ISI 74 cho thấy đổi mới sáng tạo trong ngành Năng lượng – Dầu khí đang đi theo hướng thận trọng nhưng tích cực. Động lực đổi mới nhiều khả năng sẽ tiếp tục đến từ nhu cầu nâng cao hiệu suất vận hành, số hóa quy trình kỹ thuật, ứng dụng dữ liệu trong quản trị tài sản, tự động hóa, kiểm soát phát thải và thích ứng với xu thế chuyển dịch năng lượng. Vấn đề đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là duy trì cam kết đầu tư, mà còn là rút ngắn khoảng cách giữa kỳ vọng và kết quả thực thi, để đổi mới sáng tạo trở thành năng lực vận hành thường xuyên thay vì các dự án đơn lẻ.
Từ dầu mỏ đến trí tuệ nhân tạo: Cuộc tái cấu trúc chưa từng có của ngành năng lượng toàn cầu
Ngành năng lượng và dầu khí toàn cầu đang trải qua một cuộc tái cấu trúc sâu sắc nhất trong lịch sử hiện đại. Không còn đơn thuần là câu chuyện về giá dầu hay cung-cầu truyền thống, ngành này đang phải đối mặt với một phương trình đa biến: áp lực khử carbon, cách mạng số hóa, cạnh tranh từ năng lượng tái tạo và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo. Đổi mới sáng tạo (ĐMST), trong bối cảnh đó, không còn là lựa chọn – mà là điều kiện tồn tại.
Theo số liệu từ Báo cáo Đầu tư Năng lượng Thế giới 2025 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tổng vốn đầu tư vào lĩnh vực năng lượng toàn cầu dự kiến tăng lên 3,3 nghìn tỷ USD trong năm 2025, trong đó khoảng 2,2 nghìn tỷ USD – gấp đôi phần còn lại – đổ vào năng lượng tái tạo, hạt nhân, lưới điện, lưu trữ năng lượng và điện khí hóa, trong khi dầu mỏ, khí đốt và than đá chỉ nhận được khoảng 1,1 nghìn tỷ USD. Sự phân kỳ về dòng vốn này phản ánh một xu hướng mang tính cấu trúc không thể đảo ngược.
Nổi bật hơn, theo phân tích của IEA trong Báo cáo Năng lượng và Trí tuệ Nhân tạo 2025, chi tiêu vốn của chỉ năm công ty công nghệ lớn nhất thế giới hiện đã vượt tổng đầu tư toàn cầu vào sản xuất dầu khí – một thực tế đảo lộn trật tự ngành mà cách đây một thập kỷ không ai dám tưởng tượng. Cũng theo nghiên cứu này, trong khi đầu tư R&D năng lượng sạch tiếp tục tăng, chi tiêu cho AI đã đạt 84 tỷ USD vào năm 2024, gấp ba lần mức vốn đầu tư mạo hiểm vào năng lượng.
Về phía dầu khí truyền thống, theo dự báo của IEA (World Energy Investment 2025), áp lực giảm giá dầu và kỳ vọng nhu cầu thấp hơn dự kiến sẽ dẫn đến mức giảm 6% trong đầu tư thượng nguồn dầu mỏ vào năm 2025 – lần giảm đầu tiên theo năm kể từ giai đoạn Covid-19 năm 2020 và lớn nhất kể từ năm 2016. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với sự thoái trào mà là tín hiệu buộc các doanh nghiệp phải tập trung vào hiệu quả vận hành và đổi mới công nghệ thay vì mở rộng năng lực thô.
Về công nghệ số, theo kết quả khảo sát của GlobalData – công bố trong báo cáo chuyên đề Digitalization in Oil and Gas (2024) – với 206 chuyên gia trong ngành, hơn 80% chọn AI là công nghệ ưu tiên đầu tư trong hai năm tới, vượt xa Big Data, IoT, robot học và thực tế ảo/tăng cường. AI đang định hình lại từng khâu trong chuỗi giá trị dầu khí: từ thăm dò địa chấn, quản lý vỉa chứa, tự động hóa giàn khoan đến tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Theo đánh giá của GlobalData, AI cho phép vận hành tự động trên giàn khoan và nền tảng ngoài khơi, cải thiện năng suất, cắt giảm chi phí, nâng cao an toàn và giảm dấu chân carbon.
ĐMST Đã Trở Thành Trụ Cột Chiến Lược: Ngành Dầu Khí Việt Nam Bước Vào Chu Kỳ Chuyển Mình Có Chiều Sâu
Dữ liệu từ kết quả khảo sát các doanh nghiệp trong ngành năng lượng dầu khí của Viet Research Quý I.2026 phác họa một bức tranh nhất quán và đầy sức thuyết phục: ngành dầu khí Việt Nam không chỉ đang nói về đổi mới sáng tạo, mà đang thực sự định vị ĐMST như một trụ cột không thể thiếu trong hành trình phát triển thập kỷ tới.
Chuyển đổi năng lượng tại Việt Nam hiện đặt trọng tâm vào hai trụ cột chiến lược: xanh hóa điện tái tạo và hiện đại hóa dầu khí. Trong lĩnh vực điện lực, các doanh nghiệp đã tích hợp điện gió ngoài khơi, điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ năng lượng (BESS), cùng với các giải pháp điều khiển vi lưới và chuyển đổi số tại nhà máy (DCS, SCADA). Trong lĩnh vực dầu khí, xu hướng phát triển tập trung vào số hóa khai thác, lọc hóa dầu thân thiện môi trường, khai thác LNG và nghiên cứu công nghệ thu hồi và lưu giữ carbon (CCS).
Sự đồng thuận chiến lược — nền tảng vững chắc để hành động. Tín hiệu mạnh mẽ nhất đến từ tầng đầu tiên: 87% doanh nghiệp đã chính thức đưa ĐMST vào trọng tâm chiến lược, trong đó 65% coi đây là yếu tố cốt lõi trong chiến lược phát triển dài hạn — không phải ưu tiên theo mùa vụ, không phải phong trào nhất thời. Mức độ đồng thuận này có ý nghĩa vượt ra ngoài con số: nó phản ánh một sự chín muồi về tư duy lãnh đạo, nơi ĐMST được nhìn nhận như điều kiện tồn tại chứ không chỉ là công cụ cải thiện hiệu quả ngắn hạn.
Tầm nhìn 5 năm — cam kết mang tính thế hệ. 94% doanh nghiệp xếp ĐMST từ mức động lực chiến lược quan trọng trở lên trong chiến lược 5 năm tới là một tuyên bố đặc biệt có trọng lượng. Trong đó, 62% chọn mức cao nhất — trụ cột sống còn, ưu tiên cao nhất — cho thấy phần lớn lãnh đạo ngành đã vượt qua giai đoạn “thử nghiệm và quan sát” để bước vào giai đoạn cam kết có chiều sâu. Đây là nền tảng tâm lý và tổ chức quan trọng nhất để biến tham vọng thành kết quả đo lường được.
Kế hoạch hành động — rõ ràng, toàn diện và không đánh đổi. Tất cả bốn định hướng chiến lược đều được trên 50% doanh nghiệp lựa chọn — từ số hóa và tự động hóa (90%), sáng tạo sản phẩm cốt lõi (82%), mở rộng R&D (78%), đến thiết lập hệ sinh thái với đối tác và startup (55%). Điều này không phải ngẫu nhiên. Một chiến lược ĐMST thực sự bền vững không thể chỉ chọn một mũi nhọn duy nhất — ngành dầu khí Việt Nam đang tiếp cận ĐMST theo đúng cách mà các tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới đã học được qua nhiều thập kỷ: số hóa vận hành song song với đổi mới sản phẩm, R&D nội sinh kết hợp với hệ sinh thái đổi mới mở.
Năng lực nội tại — hai đòn bẩy quyết định. Sự lựa chọn rõ ràng của doanh nghiệp một lần nữa thể hiện tư duy cân bằng đáng ghi nhận: ứng dụng công nghệ số và dữ liệu (72%) và phát triển đội ngũ sáng tạo đa năng (62%) được xếp là hai năng lực nội tại then chốt. Công nghệ không có con người vận hành thành thạo sẽ là tài sản ngủ yên; ngược lại, con người giỏi mà thiếu hạ tầng số sẽ không thể phát huy hết tiềm năng. Sự song hành của hai lựa chọn này cho thấy ngành đang xây dựng nền tảng ĐMST từ đúng gốc rễ.
ĐMST trong ngành dầu khí Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển hóa từ cam kết chiến lược sang hành động có hệ thống — với sự đồng thuận cao nhất từ trước đến nay, bộ tứ định hướng toàn diện và hai đòn bẩy nội tại được xác định đúng. Những kết quả ban đầu của Petrovietnam và các đơn vị thành viên cho thấy ĐMST đã vượt khỏi phạm vi khẩu hiệu để trở thành động lực cải thiện vận hành và năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, để chuyển từ “đổi mới thích nghi” sang “đổi mới dẫn dắt”, ngành cần một chiến lược dài hạn dựa trên ba nền tảng cốt lõi: thể chế hóa ĐMST như một cơ chế quản trị thường xuyên; đầu tư mạnh vào năng lực số, đặc biệt là AI, dữ liệu và kỹ năng kỹ thuật số cho đội ngũ nhân lực; đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế theo hướng cùng nghiên cứu và phát triển công nghệ mới thay vì chỉ nhập khẩu giải pháp sẵn có. Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu tăng tốc, năng lực hành động hôm nay sẽ quyết định vị thế cạnh tranh của ngành dầu khí Việt Nam trong thập kỷ tới.
Lễ Công bố và Vinh danh các doanh nghiệp trong Danh sách Top 10 Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả 2026 – Ngành Năng lượng – Dầu khí sẽ được tổ chức trong khuôn khổ Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam 2026 – “Sáng tạo để Tăng trưởng, Xanh để Bền vững” tại Khách sạn InterContinental Hanoi Landmark72 vào ngày 26 tháng 6 năm 2026 và được đăng tải tại cổng thông tin của Chương trình https://vie10.vn/ và trên các kênh truyền thông đại chúng.
Chỉ số Niềm tin Đổi mới Sáng tạo (Innovation Sentiment Index – ISI) là công cụ đo lường tâm lý và kỳ vọng của lãnh đạo doanh nghiệp đối với hoạt động đổi mới sáng tạo, được Viet Research nghiên cứu và xây dựng theo phương pháp tính toán chỉ số khuếch tán (Disfusion Index) được nhiều tổ chức uy tín như Bloomberg, IHS Markit… áp dụng khi tính chỉ số nhà quản trị mua hàng PMI. Khác với các chỉ số truyền thống đo lường kết quả đầu ra, ISI tập trung vào ba trụ cột tâm lý cốt lõi: đánh giá hiện tại (P1), kỳ vọng tương lai (P2) và cam kết đầu tư (P3) — phản ánh toàn bộ hành trình từ “đã làm gì” đến “tin vào điều gì” và “sẵn sàng chi bao nhiêu”. Chỉ số được tính theo thang từ 0 đến 100, trong đó mọi giá trị trên 50 đều cho thấy xu hướng mở rộng đổi mới, còn dưới 50 là tín hiệu thận trọng hoặc thu hẹp (https://baodautu.vn/cong-bo-chi-so-niem-tin-doi-moi-sang-tao-isi-quy-i2026-phong-vu-bieu-moi-cho-nen-kinh-te-viet-nam-d594149.html)